Nguyên quán – kỳ 1

Tháng Bảy 24, 2009 at 8:22 sáng 8 comments

Y là kỹ sư nông nghiệp, chuyên ngành cây trồng.

Thế nên dù sinh sống ở thành phố, lại công tác ở cơ quan Bộ, y vẫn thường xuyên phải có mặt trên những vùng quê khác nhau. Đó là nghề nghiệp.

Tuy mới vào tuổi ba nhăm, nhưng y đã chớm mệt mỏi với chức nghiệp.

Không lạ. Đó là một căn bệnh chung của xã hội. Có điều trong tất cả các chuyến đi cơ sở, bao giờ y cũng hoàn thành công việc.

Y biết đó là sự hoàn thành không phải do hứng thú, mà là vì bổn phận. Hứng thú gì nữa. Y đã đầy đủ và chán ngán tất cả. Với y mọi thứ dường như đã chấm dứt.

Lần đi này cũng vậy. Y có nhiệm vụ khảo sát thực địa để tiến hành thí nghiệm gây một giống lúa mới có năng suất cao nhập từ nước ngoài.

Đề tài này do y đảm trách. Địa điểm thí nghiệm chính ngay ở làng quê của y. Giá như lần khác, y mặc xác địa phương chọn địa điểm.

Đâu chẳng thế. Với y, một chuyên viên cấp Bộ nắm trong tay đề tài thí nghiệm cây giống, bất luận kiểu gì cũng mang lợi cho địa phương, càng vùng lạ càng được trọng vọng.

Còn lần này thì khác. Y chẳng mấy thích thú về làng, song mẹ y đã quyết. Y vâng lệnh mà ngao ngán. Mẹ y bao giờ cũng là người trực tiếp đứng trên sự nghiệp của y.

Lẽ ra y thực hiện chuyến đi trên chiếc xe máy tư một trăm phân khối hoặc bằng xe con của cơ quan, song chẳng hiểu sao mẹ y lại bắt y phải đi bộ. Y không dám trái lời.

Thế nhưng, sau một thôi cuốc bộ sáu cây số trên con đường đê lổn nhổn sỏi đá, rải đã mấy chục năm, khi người y đã sung sũng mồ hôi, y đâm ra cáu bẳn và oán trách mẹ.

Chuyến đi này, ngoài việc công, y được mẹ giao nhiệm vụ xây cất lại phần mộ và tổ chức giỗ ông nội.

Ông nội y đã chết nhiều năm trước khi y ra đời. Đó là người, tuy không biết mặt, nhưng y biết ông đã để lại cho gia đình y nhiều vinh quang và cay đắng.

Hôm qua mẹ đưa cho y hẳn một tập tiền lớn kèm theo chiếc nhẫn vàng hai chỉ để chu tất công việc trọng đại này.

Mệt mỏi nhấc từng bước chân, y buồn bã nhìn dòng sông Châu lặng lờ, cả bốn mùa nước xanh mướt.

Vào tiết đông, sông vật vờ như một kẻ đại nghiện lười nhác, lừ ngừ phả những bụm khói nước mịt mùng đến não ruột.

Y nhìn về phía làng. Cánh đồng xa mù. Rải rác những hình người tí teo bật lên, bổ xuống. Bất ngờ rền từ khóm lác ven sông tiếng khắc khoải thảm thiết của chú chim lạc đàn. “Cuốc… cuốc… cuốc…”. Não nùng quá.

Y dừng lại trước một cái nong lớn, cạp đã gần tung, lua nhua đầu lạt buộc, bị đứt treo giữa đường trên một thân tre đực gộc guệch.

Y tức tối đọc từng chữ trên cái biển kiểm soát có một không hai kia. Ngực y ran ran. Mẹ kiếp, sắp vào thế kỷ hai mốt còn gặp cảnh này, khổ là phải.

Y nhác thấy một cái đầu bù xù lấp ló ở cửa điếm trong bụm khói thuốc lào to sụ. Người đàn ông còn rất trẻ cà nhắc tiến ra phía y. Đó là một người dị tật.

Anh ta lia cặp mắt kèm nhèm dõi suốt lượt người y, từ chân tới đầu và ngược lại, rồi gật gù xem có đến hàng phút đồng hồ tấm chứng minh thư y vừa đưa trình.

Xoay đi xoay lại tấm chứng minh, vừa xoay anh ta vừa đánh vần bằng thứ giọng ngọng nghịu vì tật nguyền:

-Nguyên quán! Hoá ra người cùng nàng.

Lúc ấy có người đàn ông nữa bước ra.

Có lẽ đây mới là chủ nhân đích thực của điếm gác. Ông ta vụt reo lên:

– Con nhà Hà. Thằng Cách! Mẹ mày. Sao lâu mới về thế hử?

 Y ậm ào. Lâu gì mà lâu, có năm nào mẹ y không bắt y về làng vài bốn lượt. Ờ mà phải, mấy tháng rồi y đi công tác miết mãi phía Nam có thưa về thật. Người đàn ông lại hỏi:

 – Mẹ mày thế nào rồi hử?

– Cám ơn ông, mẹ con bình thường.

Ông già gác điếm nuốt ực tiếng thở dài sắp bật ra:

-Thôi, về đi con. Mùa màng lại thất bát, thóc gạo hiếm hoi, xã phải tổ chức

gác xách để canh chừng bọn xấu.

Y nhận lại tấm chứng minh thư, bất giác lặp lại động tác của anh chàng dị tật. Làng lại đói to. Người y run lên. Dòng địa chỉ nhoè đi. Nguyên quán. Chao ôi, cái gốc của y. Cái gốc khốn khổ, đói khát một đời…

 

Y không có cái may mắn được sinh ra từ gốc của mình.

Y ra đời trong một nhà hộ sinh ở Hà Nội. Thời tạm chiếm nó là nhà thương làm phúc.

Khi tiếp quản, dù đã đổi tên nó vẫn chỉ tiếp nhận những người nghèo khó. Năm y ra đời, mẹ y đã bốn mươi tuổi. Đó là quãng thời gian nghiệt ngã nhất của gia đình y.

Những năm cuối đời, bố y trở nên nghiện rượu nặng.

Cứ mỗi chiều lúc say ngật ngưỡng, ông lại gọi y đến bảo: “Chả biết rồi đời mày hạnh phúc hay bất hạnh? Cũng chẳng biết mẹ mày đúng hay sai. Nhưng mà này, Cách.

Nhờ có cải cách ruộng đất mà có mày đấy, con ạ”. Sau đó, lần thì ông khóc, lần thì ông lại cất giọng của một người đã say líu lưỡi hát: “Đoàn vệ quốc quân một lần ra đi…”.

Y còn bé chỉ lõm bõm hiểu. Những lúc ấy mẹ y rặt thở dài. Mãi khi đã trưởng thành, y mới được mẹ kể lại tường tận.

Bố y mất năm bảy hai vào dạo B52 đánh Hà Nội.

Ông không chịu sơ tán, cũng không chịu xuống hầm, cứ ngồi giữa nhà uống rượu ngẫm ngợi. Bom đánh sập nhà. Lúc hàng phố moi được xác, tay ông vẫn khư khư chiếc chén tống và người thì nồng nặc hơi rượu.

Đận ấy, quan tài của ông được xếp ngang hàng với vài chục quan tài khác của những người bị nạn. Đích thân ông chủ tịch khu phố đọc lời điếu bi ai, phát động lòng căm thù.

Ông đã chết vào chính những ngày tháng hào hùng nhất của đất nước như một liệt sĩ. Điều đó, nhiều năm sau vẫn làm dịu đi nỗi đau mất mát của gia đình y.

Nhiều năm sau. Mẹ y đã trở thành bà lão bảy nhăm tuổi, già lụ khụ, tóc bạc trắng.

Cứ mỗi chiều bà lại chống gậy dạo trên mặt đê sông Hồng, ngắm nhìn hoàng hôn.

Hoàng hôn giản đơn chỉ là một ngày sắp tắt. Mặt trời chói chang, kiêu dũng giờ lặng lẽ buông rơi những tia nắng rẻ quạt cuối cùng, toá vung vãi xuống mặt sông, rồi hèn yếu lịm hẳn.

Có thể là trăng lên. Có thể chỉ là những chấm sao li ti điểm xuyết cho trời đêm đỡ quạnh vắng.

Mẹ y đứng im lìm, mắt đăm đăm nhìn vào thinh không hư ảo. Khoảnh khắc nối tiếp ngày và đêm có thể khơi bùng lên trong bà nỗi ám ảnh sợ hãi về quy luật sinh tử. Có thể và không có thể.

Rất nhiều hoàng hôn rồi mẹ y vẫn đứng như thế. Hay là bà đang đón đợi hoàng hôn của mình. Mẹ y chỉ nhìn về phía ấy.

Sau này khi mà hoàng hôn có thật của đời người tìm đến với bà, y mới biết không phải mẹ y đợi nó.

 

Chỉ mất có hai ngày y đã hoàn tất vẻ vang nhiệm vụ mẹ giao.

Khốn nạn, xây cất gì nữa, mộ của ông y đã xây chắc chắn và to nhất nghĩa địa làng.

Y hiểu thâm ý của mẹ. Giữa lúc cả làng đang rạc đi vì chạy bữa để chống đói thì y lại nhẫn tâm làm cái chuyện hết sức hoang phí là bỏ tiền thuê thợ xây xây, cất cất.

Kẻ sống đang nhăn răng mà kẻ chết lại thừa mứa. Không phải y không hiểu nghịch cảnh ấy. Song y không dám trái lời mẹ.

Y thừa biết mẹ y muốn gì. Thậm chí vào tận lúc này, mẹ y đang trong cơn ốm thập tử nhất sinh, bà vẫn không chịu buông tha món nợ cũ.

Mẹ ơi, sao không để những điều đã qua chôn chặt vào quá khứ cho con người được thanh thản sống. Lòng y thấy nhói đau. Cảm giác ấy đã đến với y từ hôm qua trong buổi tiếp của uỷ ban xã dành cho y.

Người ta đã được thông báo trước về thí nghiệm giống lúa mới. Nhưng chắc chắn không ai biết rằng việc y chọn làng quê của mình là do ý định của mẹ.

Chính vì thế, mà y được tiếp đón như một người anh hùng. Y thấy xấu hổ. Không đành được, y đã nói ra ý nghĩ ấy với Thịnh, bạn để chỏm của y, giờ là chủ tịch xã. Thịnh bảo:

-Tao biết bác vẫn còn giận. Chuyện cũ của một thời không ngờ lại dằng dai lâu đến thế. Bố tao đang ốm nặng. Những ngày cuối cùng này ông hối tiếc lắm. Cứ bảo… Mà thôi, mọi gánh nặng giờ trút cả lên vai chúng mình. Tao ít học, hiểu chỉ bập bõm, nên cho rằng tất cả cũng chỉ tại nghèo đói. Nghèo đói, dốt nát sinh ra khổ đau, thù hận. Biết thế mà chẳng làm cách nào được. Mày nhìn đấy. Làng xóm của mình tiêu điều quá. Chúng tao đã cố hết sức. Mày được học nhiều, lại đi đây đó, biết sâu, nghĩ rộng, mày bảo phải làm gì…?.

Y không trả lời. Y thấy thương bạn và thương mình.

Mày nói phải đấy, gánh nặng thời đại đặt cả lên vai thế hệ chúng mình. Mà chúng mình thì thế. Ngay y, chưa bao giờ y dám nghĩ sẽ thoát ra được khỏi cái vòng luẩn quẩn mà mẹ y đã sắp đặt.

Chiều nay ngôi nhà ngói năm gian cổ lỗ của gia đình y, quanh năm cửa cài kín mít hoang vắng như một nấm mồ bỗng nhộn nhịp khác thường.

Ngôi nhà ấy, ngoài y không ai được phép mở cửa. Mẹ y giữ nếp ấy suốt mấy chục năm nay. Y làm đám giỗ ông nội đúng như lời mẹ dặn. Phải đến hai chục mâm không kém. Người nêm cứng trong nhà, ngoài sân.

Tiếng cười nói ồn ã. Tiếng băm chặt côm cốp. Tiếng chan húp soàm soạp. Bữa đánh chén đã đời trong lúc bụng đang lép kẹp quả là niềm vui quá lớn với những người được mời dự.

Ngoài họ hàng thân thích, nhiều cán bộ trong làng, xã cũng có mặt. Y biết họ chẳng thích thú, song vì vụ cấy giống thí điểm nên muối mặt phải đến. Y cảm nhận rõ ràng điều đó.

Y ngất ngoáng một cảm xúc buồn khó tả. Những cái chén nhấc lên, đặt xuống. Những khuôn mặt phừng phừng đỏ. Cả những ánh mắt oán trách lẫn căm hờn.

Kìa, thằng oắt, nòi giống địa chủ, thời thế đảo lộn, cậy thế, cậy tiền về hạ nhục làng. Y thấy ngột thở và y đau xót hình dung ra khuôn mặt hả hê của mẹ. Mẹ ơi, con chỉ là vật đánh đổi hèn kém cho hận thù của mẹ.

… Ông nội y mất vào dịp Tổng khởi nghĩa, để lại cho cha y, một anh giáo làng, ít vốn liếng chữ nghĩa của một gia đình nho học đã sa sút và hơn mẫu ruộng tốt.

Ruộng ấy so với đám đất đai của đám chức sắc trong làng chẳng là gì. Trong số họ có người nắm trong tay đến vài chục mẫu.

Gia đình y cần cù, chăm chỉ làm ăn, nên khá giả và không phải không có máu mặt trong làng. Cha y bỏ lại tất cả để lên đường tham gia Vệ quốc quân. Hoà bình.

Cuộc đổi đời vĩ đại kéo theo cả những thảm khốc khôn lường. Gia đình y là một trong những đối tượng cần phải tính sổ.

Cha y bấy giờ đã là một cán bộ chỉ huy trong quân đội, có một quá trình cống hiến tốt đẹp. Công lao ấy ai dám bắt tội. Mẹ y, may mắn là cơ sở du kích hồi chín năm nên thoát.

Nhưng còn ngôi nhà ngói và mẫu ruộng nhất đẳng điền? Tính sao đây? Tính cóc khô gì nữa. Rành rành địa chủ còn gì.

Thế là đấu tố. Làng xóm đấu tố. Họ hàng đấu tố. Con cháu cũng phải đấu tố. Đấu tố cái kẻ đã nằm xuống mười năm có lẻ.

Người ta quyết định đóng trước mộ một cái cọc tượng trưng như một hình phạt với người đã chết.

Tất cả nhắm mắt đợi chờ. Chính lúc ấy thì mẹ y chồm dậy giật phăng cái cọc tre vô tri từ tay người cán bộ cốt cán từng là du kích ăn, ở hầm nhà bà, vứt nó sang một bên rồi choãi người nằm đè lên mộ bố chồng.

Mọi người lánh cả. Cốt cán gì cũng là hàng xóm láng giềng.

Ai nỡ. Người ta nhanh chóng quên đi cái cọc.

Mẹ y đận ấy chỉ phải nằm phơi sương, phơi nắng đủ ba ngày là thoát tội.

Chịu đủ hình phạt, mẹ y rũ xuống như một cái xác không hồn. Nhà cửa, ruộng vườn tao tác cả.

Một đêm sau đó, mẹ y, mắt ráo hoảnh tong tả dẫn hai đứa con gái trốn khỏi làng. Cứ trốn.

Đầu tiên cũng là để thoát khỏi nhục nhã và đau đớn, sau tĩnh tâm bà nguyện vĩnh viễn rằng không bao giờ bước chân về làng nữa.

Bà tìm đến chỗ đóng quân của bố y. Ông đã hay tin nhà. Buồn quá. Kẻ buồn, chả mấy người không tìm đến rượu.

Đang lừ khừ ngoài quán thấy vợ, mặt ông thuỗn ra, không nói được lời nào.

Mẹ y phải bảo: “Đến nước này ông còn u mê trà, rượu thì cũng đến chịu ông thật”. Hai người dẫn nhau về.

Tối ấy, bà bảo: “Tôi muốn có một đứa con”. Bố y tỉnh hẳn rượu, giọng thượt thạt: “Già lắm rồi”. Mẹ y lạnh tanh: “Già cũng vẫn đẻ. Ông không đẻ, tôi đẻ!”. Bố y hỏi: “Để làm gì?”. Mẹ y trả lời: “Để nó ghi nhớ đừng quên những ngày này”.

Bố y oà khóc. Khóc không phải vì tủi phận, ông khóc vì bất lực trước ý nguyện sắt đá của vợ mình. Đêm hôm ấy, số phận y được quyết định.

“Chẳng hiểu đời mày hạnh phúc hay bất hạnh?”. Câu nói của bố y trong cơn say cứ ám ảnh, đeo đẳng trở thành niềm day dứt khôn cùng trong y.

Bố y sau đó phục viên. Đến lúc chết, ông vẫn là một người thừa thãi.

Mẹ y lăn lộn đủ mọi nghề để sống.

Không giản đơn chỉ là sống. Cao hơn cái sự sống tự nhiên mà tạo hoá dành cho con người, bà bươn chải trong ước vọng ma quái và cuồng nộ. Bà đóng cọc vào số phận y cái sứ mệnh nghiệt ngã không biết đến bao giờ y mới cởi bỏ được.

Ngôi nhà sau đó được trả lại. Ông nội y được hạ thành phần. Y trở về tiếp quản ngôi nhà của dòng họ trong hình hài một thằng bé thành phố trắng trẻo và đầy đủ. Mẹ đã sắp đặt cho y tất cả.

Không khí bữa giỗ càng về cuối càng ồn ã, huyên náo. Rượu vào, người ta xáo xác đủ mọi thứ chuyện.

Y cũng nốc vô khối. Lúc tàn cỗ người y đã mềm nhũn, song đầu óc vẫn còn tỉnh táo. Mọi người tản về hết, còn một mình trong căn nhà hoang vắng, y mới thấm thía nỗi quạnh quẽ.

Ngôi nhà chập chờn, hư ảo. Không đành được, y choàng dậy thắp đèn thật sáng. Y thẫn thờ nhìn từng khuôn mặt người đã khuất trong những tấm ảnh treo trên ban thờ.

Ông y khăn xếp, áo the, mặt trang nghiêm đầy vẻ quan trọng. Bố y trẻ trung, cười cợt, ngực cài kín huân chương, huy hiệu.

Cả những khuôn hình từ đời trước, mặt dài dại vì thời gian đã bào mòn nước vẽ.

Y chật chưỡng đi khắp nhà. Một ý nghĩ chợt đến.

(còn nữa)

Advertisements

Entry filed under: Truyện ngắn.

Giọt gianh Nguyên quán – kỳ 2

8 phản hồi Add your own

  • 1. Hà Tĩnh  |  Tháng Một 31, 2010 lúc 7:34 chiều

    đã đọc phần 1, giờ sang đọc phần 2 đơi!

    Phản hồi
  • 3. Hà Tĩnh  |  Tháng Hai 1, 2010 lúc 6:43 sáng

    Hoàng hôn giản đơn chỉ là một ngày sắp tắt. Mặt trời chói chang, kiêu dũng giờ lặng lẽ buông rơi những tia nắng rẻ quạt cuối cùng, toá vung vãi xuống mặt sông, rồi hèn yếu lịm hẳn.

    Có thể là trăng lên. Có thể chỉ là những chấm sao li ti điểm xuyết cho trời đêm đỡ quạnh vắng.

    Mẹ y đứng im lìm, mắt đăm đăm nhìn vào thinh không hư ảo. Khoảnh khắc nối tiếp ngày và đêm có thể khơi bùng lên trong bà nỗi ám ảnh sợ hãi về quy luật sinh tử. Có thể và không có thể.

    Rất nhiều hoàng hôn rồi mẹ y vẫn đứng như thế. Hay là bà đang đón đợi hoàng hôn của mình. Mẹ y chỉ nhìn về phía ấy
    —————————

    Mẹ nhớ quê, nhưng quê hương lại đồng nghĩa với hận thù, với niềm đau chất đầy cả cuộc đời của mẹ..
    Một đứa con đã được tạo hình trong hận thù và để trả thù…

    Phản hồi
    • 4. Phạm Ngọc Tiến  |  Tháng Hai 1, 2010 lúc 10:48 sáng

      Thù hận và tình yêu. Ở đây là quê hương. Khối mâu thuẫn ấy khiến nhân vật mẹ dẫu chất chứa sự mạnh mẽ trả thù đến đâu vẫn là sự mềm yếu của một sinh thể thuộc về quê hương.
      Cái đáng nghĩ là những đứa con của tình yêu và thù hận. Không phải để trả thù mà là thoát khỏi cái vòng thù hận ấy. Và đó mới là cuộc sống thật sự.

      Phản hồi
      • 5. Hà Tĩnh  |  Tháng Hai 1, 2010 lúc 11:26 sáng

        Không phải để trả thù mà là thoát khỏi cái vòng thù hận ấy. Và đó mới là cuộc sống thật sự.
        —————-
        Nhất trí cao khe khe

        Phản hồi
        • 6. Phạm Ngọc Tiến  |  Tháng Hai 1, 2010 lúc 11:46 sáng

          Tui chính là một người trong cuộc. Và phải rất lâu sau mới thoát ra được cái vòng luẩn quẩn ấy. Đó thực sự là một cuộc vật lộn sinh tử. Nhưng mọi thứ đã qua. Đáng mừng là con cái tui, chúng sẽ không phải nhận những tấn kịch ấy nữa.

          Phản hồi
          • 7. Hà Tĩnh  |  Tháng Hai 1, 2010 lúc 6:45 chiều

            Thế thì chúc mừng anh nhiệt liệt! Chắc chắn đã không dễ tí nào, cách viết những câu văn như nhỏ từng giọt,t ừng giọt cũng cho thấy là cái sự vật lộn gian truân ra làm sao!

  • 8. Phạm Ngọc Tiến  |  Tháng Hai 1, 2010 lúc 9:09 chiều

    Cực lắm HT à. Nhưng qua rồi. Cảm ơn đã chia sẻ.

    Phản hồi

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Tháng Bảy 2009
H B T N S B C
    Th8 »
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031  

CHÀO KHÁCH

free counters

%d bloggers like this: